World Athletics giữ nguyên lệnh cấm Nga, Coe để ngỏ cánh cửa hội nhập trước phiên tòa CAS

Sebastian Coe đứng trước micro ở Budapest, ngày cuối cùng của Ultimate Championship đầu tiên. Ông không nói về thành tích. Ông nói về một lằn ranh. Phía sau ông, cả hệ thống điền kinh thế giới chờ đợi câu trả lời cho câu hỏi đã ám ảnh môn thể thao này suốt ba năm: đến bao giờ các vận động viên Nga và Belarus được trở lại đường chạy?

Câu trả lời của Coe rõ đến mức gần như lạnh: "Lập trường của chúng tôi sẽ không thay đổi." Nhưng ngay sau đó, ông nói thêm một điều ít ai để ý. Ông nói mục tiêu tổng thể vẫn là có một đội ngũ đầy đủ tham gia thi đấu. Hai câu, hai hướng. Và ở giữa khoảng trống đó, một phiên tòa đang chờ.

Tôi từng ngồi trong cabin bình luận, nơi mỗi lời nói đều có trọng lượng. Chiếc tai nghe đầu tiên nặng hơn tôi tưởng, nhưng giọng nói của tôi còn nặng hơn thế. Ở Budapest, giọng của Coe cũng nặng như vậy. Mỗi câu ông thốt ra đều được cân đo, bởi nó không dành riêng cho khán giả trong phòng họp báo, mà còn cho các thẩm phán ở Lausanne.

World Athletics đã cấm vận động viên Nga và Belarus tham gia mọi giải quốc tế từ năm 2026, sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng nổ. Đây là một trong những lập trường cứng rắn nhất của bất kỳ liên đoàn quốc tế nào. Coe mô tả nó như một trong những quan điểm khó khăn nhất mà một liên đoàn phải đưa ra.

Trong khi đó, nhiều liên đoàn khác đã dần mở cửa. Liên đoàn Trượt băng Quốc tế (ISU) cho phép vận động viên Nga thi đấu với tư cách trung lập. Nhưng trung lập không phải tấm khiên vĩnh viễn. Kamila Valieva, ngôi sao trượt băng nghệ thuật Nga, từng được thi đấu trung lập rồi bị thu hồi tư cách. Chi tiết này quan trọng theo cả hai hướng: nó làm suy yếu niềm tin rằng trung lập là sạch, đồng thời trao cho phe bảo vệ lệnh cấm một câu chuyện cảnh báo sẵn có.

Ở Lausanne, Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS) đang xử lý đơn kháng cáo của Liên đoàn Điền kinh Nga. Hồ sơ ban đầu nộp tháng 7, một đơn kháng cáo mới được đệ trình vào tháng trước. Phiên điều trần dự kiến diễn ra trong vài tháng tới. Đây là cuộc chiến pháp lý, không phải cuộc thi đấu. Đồng hồ ở đây không đếm bằng giây trên đường chạy, mà bằng tháng trên bàn giấy.

Khung cảnh quản trị toàn cầu hiện chia thành hai khối rõ rệt. Một khối cấm hoàn toàn, do World Athletics đứng đầu. Một khối trung lập có chọn lọc, với ISU là ví dụ. Giữa hai khối này là Liên đoàn Điền kinh Nga, đang kháng cáo, và ở rìa là CAS, nơi phán quyết cuối cùng sẽ được đưa ra.

World Athletics đang ở đầu cực cứng rắn nhất của phổ các liên đoàn quốc tế, và chính vị trí đó đang biến nó thành ngoại lệ thay vì chuẩn mực. Khi nhiều liên đoàn dần mở lại, lập trường khó khăn nhất của World Athletics ngày càng khó duy trì như một quy tắc chung. Sự cô lập không phải là sức mạnh. Trong quản trị thể thao, tính chính danh đến từ sự đồng thuận, chứ không từ sự đơn độc.

Coe hiểu điều này. Cách ông định vị lệnh cấm rất đáng chú ý. Ông nói: "Chuyện này không phải về chính trị hay hộ chiếu. Đó là về liêm chính của cuộc thi." Cách nói này là một nước đi pháp lý và chuẩn tắc có tính toán. Nó tái định nghĩa một lệnh cấm địa chính trị thành một biện pháp chống doping và bảo vệ liêm chính, mảnh đất phòng thủ vững chắc nhất của liên đoàn.

Đằng sau cách nói đó là một lịch sử dài hơn. Liên đoàn Điền kinh Nga từng bị đình chỉ từ năm 2026 sau bê bối doping do nhà nước bảo trợ. Lệnh cấm năm 2026 được xếp chồng lên một án đình chỉ đã tồn tại gần một thập kỷ. Hai lý do, một lập trường. Đây là điểm tựa pháp lý mạnh nhất mà World Athletics có. Và nó cũng là lý do khiến cuộc tranh chấp này khó kết thúc nhanh.

Coe không phải một quan chức thuần túy. Ông từng là vận động viên chạy cự ly trung bình, người từng phá kỷ lục thế giới ở các nội dung 800m, 1000m, 1500m và chạy dặm, từng đoạt huy chương vàng Olympic ở nội dung 1500m. Khi ông nói về liêm chính, ông nói từ vị trí của một người từng đứng trên đường chạy, chứ không chỉ từ ghế chủ tịch. Đó là vốn liếng danh tiếng mà ông huy động mỗi khi bị nghi ngờ.

Nhưng có một chiều kích khác ít được nhắc. Liên đoàn Điền kinh Nga không chỉ phàn nàn về việc vận động viên không được thi đấu. Họ phàn nàn về việc không được tham gia vào các quy trình ra quyết định của World Athletics. Đây là một bất bình về đại diện thể chế, không dừng ở quyền thi đấu, mà mở rộng cuộc tranh chấp ra ngoài phạm vi đường chạy, vào tận phòng họp của ban điều hành.

Coe cũng từ chối tiết lộ chiến lược pháp lý. Ông nói: "Tôi không nghĩ các đội pháp lý của chúng tôi sẽ biết ơn nếu tôi vạch ra cách tiếp cận của mình." Câu này xác nhận cuộc tranh chấp đang được điều hành như một vụ kiện đang hoạt động, nơi Coe bị ràng buộc không được nói bất cứ điều gì có thể gây bất lợi cho vụ án. Im lặng, ở đây, cũng là một chiến lược.

Đây là lúc câu chuyện trở nên thú vị hơn vẻ ngoài của nó. Một thông cáo quản trị có thể bị đọc như một tín hiệu thể thao. Nhưng ngược lại, một lập trường đạo đức cũng có thể bị đọc như một nước cờ pháp lý. Và cả hai cách đọc đều đúng phần nào. Đó là lý do vì sao tin này không thể chỉ được đọc như một thông báo hành chính.

Khi một liên đoàn đơn độc giữ vị trí khắt khe nhất, nó không còn là người dẫn dắt chuẩn mực. Nó trở thành ngoại lệ. Mỗi liên đoàn mở lại cánh cửa là một viên gạch rơi khỏi bức tường mà World Athletics đang đứng. Đây là nghịch lý trung tâm: lập trường cứng rắn nhất có thể đang làm suy yếu chính uy tín đạo đức mà nó tuyên bố bảo vệ.

Rồi đến trường hợp Valieva. Phe bảo vệ lệnh cấm trích dẫn nó như bằng chứng rằng cơ chế trung lập có thể bị lạm dụng. Nhưng cùng một sự kiện cũng chứng minh điều ngược lại: một cơ chế trung lập có thể được giám sát và thu hồi khi cần. Nếu vậy, lý do để từ chối xây dựng một cơ chế tương tự ở điền kinh trở nên mong manh hơn. Cùng một dữ kiện, hai kết luận trái ngược. Đó là bản chất của một cuộc tranh chấp quản trị chưa ngã ngũ.

Một cơ chế trung lập, nếu được xây dựng, không hề đơn giản. Nó đòi hỏi một bộ máy hành chính để xét duyệt tư cách, giám sát quá trình và thu hồi khi cần. Đó là một ngành công nghiệp hành chính mới, với chi phí và rủi ro riêng. World Athletics, cho đến nay, chọn không xây dựng nó. Nhưng một phán quyết bất lợi từ CAS có thể buộc họ phải làm điều đó, dù muốn hay không.

Và có một căng thẳng thương mại đang lớn dần. World Athletics đang ra mắt một sản phẩm mới, Ultimate Championship. Việc mở rộng sản phẩm đi kèm với việc thu hẹp sân chơi toàn cầu. Một giải đấu muốn mang tính toàn cầu nhưng lại loại một quốc gia điền kinh lớn. Sự mâu thuẫn này sẽ lộ ra khi sản phẩm cần doanh thu và độ phủ. Ở nơi không ai chú ý, tôi tìm thấy thứ mà cả thế giới sẽ nhắc đến: những căng thẳng cấu trúc nằm dưới bề mặt của một thông cáo báo chí.

Về phía Nga, Bộ trưởng Thể thao Mikhail Degtyarev, qua TASS, cam kết rằng tất cả vận động viên trượt băng bị ảnh hưởng sẽ kháng cáo lên CAS. Điều này gợi ý một chiến dịch pháp lý đa môn được phối hợp ở cấp nhà nước, chứ không phải những vụ kiện riêng lẻ. Cuộc tranh chấp ở điền kinh có thể chỉ là một mặt trận trong một chiến lược rộng hơn. Khi cuộc chơi được điều hành từ cấp nhà nước, nó không còn thuần túy là chuyện của đường chạy.

Điều đáng chú ý là tốc độ. Người ta kỳ vọng một giải pháp nhanh chóng trong vài tháng tới. Nhưng lịch sử hồ sơ cho thấy điều ngược lại. Việc nộp đơn nhiều lần, từ tháng 7 đến tháng trước, cho thấy một quá trình kéo dài. Các mốc thời gian pháp lý hiếm khi khớp với lịch thi đấu thể thao. Một vận động viên đang ở ranh giới vòng loại có thể phải chờ đợi trong sự không chắc chắn. Trong điền kinh, nơi mọi thứ được đo bằng phần trăm giây, việc chờ đợi bằng tháng là một sự tra tấn khác.

Về lâu dài, việc loại một quốc gia điền kinh lớn khỏi sân chơi toàn cầu có hệ quả. Độ sâu của các giải đấu bị thu hẹp. Một số nội dung mất đi những đối thủ đáng gờm. Và khi một quốc gia bị loại khỏi hệ thống, dòng chảy tài năng của họ có thể chuyển hướng sang các mục tiêu khác, hoặc đơn giản là dừng lại. Đây là cái giá mà không ai đo được bằng huy chương.

Tôi từng chứng kiến một trận đấu mà mọi thứ được quyết định không phải trên sân, mà trong phòng họp. Người ta nghi ngờ tôi bằng ánh mắt, tôi đáp lại bằng cả một hiệp đấu. Ở đây cũng vậy. World Athletics đang đáp lại những nghi ngờ bằng một lập trường, và lập trường đó sẽ được kiểm tra không phải bằng huy chương, mà bằng một phán quyết.

Khi Coe nói về liêm chính, ông đang nói với hai khán giả cùng lúc: phe ủng hộ lệnh cấm và phiên tòa đang chờ. Nhưng liêm chính, nếu thật sự là liêm chính, phải chịu được thử thách của thời gian. Kể cả khi thời gian đó được đo bằng các phiên điều trần ở Lausanne, chứ không phải bằng các vòng chung kết.

Câu hỏi còn bỏ ngỏ không phải là Nga có trở lại hay không. Câu hỏi là khi họ trở lại, cánh cửa đó sẽ do liêm chính định hình, hay do áp lực pháp lý và lợi ích thương mại mở ra. Và câu trả lời, có lẽ, sẽ đến từ một căn phòng mà không ai reo hò. Không có tiếng hò reo, tôi nghe rõ hơn tiếng vỗ tay của chính mình.